Η Ανατολική Μεσόγειος στα μάτια των ΗΠΑ

Τον επανασχεδιασμό και επικαιροποίηση της στρατηγικής τους στην Ανατολική Μεσόγειο φαίνεται να επεξεργάζονται οι ΗΠΑ. Η αυξανόμενη επιρροή στην περιοχή αρχικά της Ρωσίας και δευτερευόντως της Κίνας και του Ιράν αλλά και ο νέος ρόλος που επιχειρεί να αναλάβει η Τουρκία, άρχισε να προβληματίζει την Ουάσιγκτον, που αντιλαμβάνεται πλέον την ανάγκη σύσφιγξης των σχέσεων και εναρμόνισης των συμφερόντων της με τους υπόλοιπους περιφερειακούς παίκτες.

Αυτό είναι και το αντικείμενο μιας πολυσέλιδης μελέτης που εξέδωσε τον περασμένο μήνα το αμερικανικό Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), η οποία, μεταξύ άλλων, εστιάζει στον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Κύπρος και η Ελλάδα στην αμερικανική αρχιτεκτονική ασφάλειας σε σχέση πάντως με τις ενεργειακές προοπτικές στην Ανατολική Μεσόγειο.


Η Κύπρος στις προτεραιότητες

Την μελέτη με τίτλο «Restoring the Eastern Mediterranean as a U.S. Strategic Anchor» υπογράφουν πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων ο Jon B. Alterman, η Heather A. Conley, ο Haim Malka και η Donatienne Ruy. Οι βασικές προτεραιότητες που καλούνται να αναλάβουν οι HΠΑ προκειμένου να διαμορφώσουν τη μελλοντική ανάπτυξη της Ανατολικής Μεσογείου είναι:

• Ο σχεδιασμός μιας στρατηγικής ασφάλειας των θαλασσών από κοινού με τον σταθερό και παραδοσιακό τους σύμμαχο, το Ισραήλ.

• Η ενεργοποίηση του ΝΑΤΟ στην προσεχή διάσκεψη κορυφής τον Ιούλιο για την ανάπτυξη μιας σαφέστερης αποστολής των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης μιας ισχυρότερης ναυτικής παρουσίας, μοιράζοντας assets με βασικούς εταίρους και διευρύνοντας τις πολυμερείς ναυτικές ασκήσεις.

• Η διερεύνηση μια τριμερούς συνεργασίας ΗΠΑ, Ελλάδας και Κύπρου και μιας τετραμερούς συνεργασίας ΗΠΑ, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, μέσω ενός διαλόγου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αναφορικά με την Τουρκία, αναγνωρίζει πως τα συμφέροντα των ΗΠΑ εξυπηρετούνται καλύτερα μέσω της γεφύρωσης των στρατηγικών κενών με την Άγκυρα. Ωστόσο, δεδομένης της αναξιόπιστης στάσης του Ερντογάν, υπογραμμίζεται πως πρέπει να διερευνηθεί η περίπτωση αναβάθμισης άλλων στρατιωτικών βάσεων στην περιοχή, κυρίως της Σούδας στην Κρήτη και στη Βουλγαρία ως εναλλακτικών των υφιστάμενων στην Τουρκία.

Δυνατότητες εμβάθυνσης

Όπως σημειώνεται, η εγγύτητα της Κύπρου στις περιοχές σύγκρουσης στο Λεβάντε και τη Βόρεια Αφρική καθιστά το νησί ευάλωτο αλλά στρατηγικό σύμμαχο των ΗΠΑ. Αναγνωρίζεται πως η σχέση των Ηνωμένων Πολιτειών με την Κύπρο δεν είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη αλλά διαθέτει δυνατότητες εμβάθυνσης. Ένα από τα μέτρα που προτείνεται είναι η υποστήριξη της ασφάλειας θαλάσσιων συνόρων της Κύπρου από κοινού με Ε.Ε. μέσω της PESCO και του Defence Investement Fund.

Μεγάλο μέρος της μελέτης αφιερώνεται στις ενεργειακές προοπτικές της Ανατολικής Μεσογείου. Σημειώνεται πως η Κύπρος πρέπει να βοηθηθεί στην ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών που θα συνδέονται με το ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο. Προκειμένου όμως να επιτευχθεί αυτό επισημαίνεται η ανάγκη αλλαγής πολιτικής της Άγκυρας στο θέμα της επανένωσης. «Οι ΗΠΑ θα πρέπει να χρηματοδοτήσουν και να ενθαρρύνουν επιχειρήσεις προκειμένου τα μέρη στην Κύπρο να συνεχίσουν το διάλογο της επανένωσης», αναφέρει χαρακτηριστικά, εντούτοις επισημαίνεται ότι η Αμερική θα πρέπει να απέχει από υψηλού επιπέδου διπλωματικές προσπάθειες.

Με τους Ευρωπαίους εταίρους θα πρέπει, όπως αναφέρεται, να συνεχιστούν σιωπηλές συνομιλίες, να γίνει προσπάθεια ενδυνάμωσης των τοπικών ηγετών και να ενισχυθούν οι δικοινοτικές εμπορικές σχέσεις ως Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Για το ζήτημα της ασφάλειας και των εγγυήσεων στο πλαίσιο λύσης του Κυπριακού, αναφέρεται ότι θα πρέπει να προέρχεται από «τις πλευρές» και τις εγγυήτριες δυνάμεις.

Η επέκταση Ρωσίας-Κίνας

Συγκεκριμένα, η Κύπρος είναι τοποθετημένη πρώτη στον κατάλογο των προτεραιοτήτων της 76σέλιδης μελέτης και τονίζεται πως πρέπει να υπάρχει αναβάθμιση των δεσμών σε πολλαπλά επίπεδα για μια σειρά από λόγους που σχετίζονται άμεσα με την επιρροή Κίνας και Ρωσίας.

«Η Κύπρος είναι ένας πολύ γνωστός φορολογικός παράδεισος για Ρώσους και ρωσικές επιχειρήσεις. Από την περίοδο της οικονομικής κρίσης του 2013, οι Ρώσοι επένδυσαν πάνω από 4.33 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιδιωτικές επενδύσεις στην Κύπρο, εν μέρει λόγω του καθεστώτος παροχής κυπριακής υπηκοότητας σε πλούσιους Ρώσους ως αντάλλαγμα για την επένδυση στη χώρα. Σε προσωπικό μήνυμα προς τον Κύπριο Πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη τον Φεβρουάριο του 2017, ο ίδιος ο Βλαντιμίρ Πούτιν επιβεβαίωσε την επιθυμία της Ρωσίας να προωθήσει τις εμπορικές και οικονομικές σχέσεις των χωρών.

Αυτό συνέβη όταν η Ρωσία έκανε επέκταση του δανείου 3,3 δις δολαρίων το 2011 για να την ανακουφίσει από το βάρος της κρίσης του δημόσιου χρέους. Το 2013, η Ρωσία επέκτεινε τη λήξη του δανείου και μείωσε το επιτόκιο ως αναγνώριση της σημασίας της Κύπρου ως πύλης για τις ρωσικές επενδύσεις στις αγορές τής Ε.Ε. – και, αντιστρόφως, ως έναν τρόπο να επαναπατρίσουν τα ρωσικά χρήματα με το πρόσχημα των ξένων επενδύσεων στη Ρωσία».

Οι Αμερικανοί φαίνεται πως παρακολουθούν και την προσπάθεια επέκτασης της Κίνας στην Ανατολική Μεσόγειο και στο νησί μας. «Η Κύπρος επιδιώκει κινεζικές επενδύσεις. Το 2015, ο Πρόεδρος της Κύπρου δεσμεύτηκε για συνεργασία της χώρας του στην υλοποίηση της πρωτοβουλίας Belt and Road και ενθάρρυνε τις κινεζικές επενδύσεις στον τομέα των υποδομών. Τον Ιούνιο του 2017, η Κύπρος υπέγραψε συμφωνία με εταιρεία που εδρεύει στο Μακάο για την κατασκευή ενός καζίνου αξίας 650 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα μπορούσε να είναι το μεγαλύτερο στην Ευρώπη», αναφέρει.

Αμφισβητούν ΗΠΑ

Στο πλαίσιο αυτό σημειώνεται πως η περιφερειακή οικονομική δραστηριότητα Ρωσίας-Κίνας στην Ανατολική Μεσόγειο δεν χρειάζεται απαραίτητα ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Οι ρωσικές και κινεζικές επενδύσεις σε προβληματικές οικονομίες έχουν ενισχύσει τα ευάλωτα κράτη όπως την Ελλάδα και την Κύπρο. Αλλά, λόγω της επιθυμίας της Ρωσίας και της Κίνας να διατηρήσουν την κρατική εξουσία με κάθε κόστος, η έλλειψη ενδιαφέροντος για την προώθηση διαφανών συστημάτων που βασίζονται στο κράτος δικαίου και η βαθιά δυσπιστία τους για την ηγεσία των Η.Π.Α., οι αυξανόμενες επενδύσεις τους στην περιοχή αποτελούν μια στρατηγική πρόκληση για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση.

«Ενώ πολλά από αυτά που κάνουν Ρωσία-Κίνα μπορεί να φαίνεται ότι είναι υποκινούμενα από τακτικούς και οικονομικούς λόγους, έχουν στρατηγικές επιπτώσεις που διαβρώνουν αρχές με τις οποίες οι Ηνωμένες Πολιτείες κατάφεραν να αντιμετωπίσουν την παγκόσμια ασφάλεια στην εποχή μετά τον Β ‘Παγκόσμιο Πόλεμο», καταλήγει.

Δημοσιεύτηκε στη Σημερινή (03/06/2018)