Λευτεριά στα κατεχόμενα μυαλά

mindlsavry

Το Κυπριακό  είναι στην βάση του πρόβλημα εισβολής και κατοχής. Πάγιος στρατηγικός στόχος του Κυπριακού Ελληνισμού υπήρξε μέχρι πρόσφατα η απελευθέρωση των κατεχόμενων εδαφών από τα τουρκικά στρατεύματα. Τα τελευταία χρόνια ωστόσο, διαφαίνεται μια προσπάθεια μετατροπής του ζητήματος σε δικοινοτική διαμάχη, με θρησκευτικές και ιδεολογικές προεκτάσεις, και αντικατάστασης του διαχρονικού πόθου της  “απελευθέρωσης” σε μια χρόνια πάθηση περί “επανένωσης”. Η παρέκκλιση συνεπώς από τον πρωταρχικό στόχο, δημιουργεί  μια καινούργια αναγκαιότητα: Πριν από την απελευθέρωση των κατεχόμενων εδαφών, προέχει η απελευθέρωση των κατεχόμενων μυαλών.

Σε  πρώτο επίπεδο, μια νοητική απελευθέρωση προϋποθέτει την καταπολέμηση κάθε ακραίου θρησκευτικού φανατισμού και θρησκοληψίας. Οι διάφορες προφητολογίες και εσχατολογίες καλό θα ήταν να κρατηθούν μακριά από τον χώρο της επιστήμης των Διεθνών Σχέσεων και της Πολιτικής, αφού η αναγωγή όλων των δυσμενών ή ευνοϊκών καταστάσεων-εξελίξεων σε “θέλημα Θεού”, απαλλάσσει τον καθένα ξεχωριστά από το βάρος της προσωπικής ευθύνης που κουβαλά πρώτα σαν άνθρωπος και έπειτα σαν πολίτης.

Σε αυτό το πλαίσιο, ένα από τα βασικά συστατικά προς διατήρηση της ειρήνης, της ασφάλειας και της εθνικής επιβίωσης ενός λαού, είναι η  συνεχής εγρήγορση και διατήρηση των ετοιμοπόλεμων αντανακλαστικών του. Οι λαοί που με σύνεση τίμησαν το λατινικό «Si vis pacem, para bellum» (Αν θες ειρήνη, να ετοιμάζεσαι για πόλεμο), είναι και αυτοί που επιβίωσαν. Αντιθέτως, οι λαοί που εξέπεσαν στον άκρατο φαταλισμό και την μεμψιμοιρία, εξαφανίστηκαν από τον χάρτη των εθνών. Η άνευ όρων παράδοση της τύχης ενός έθνους στο έλεος μιας αόριστης “Θείας Πρόνοιας”, είναι ένδειξη πνευματικής παρακμής που οφείλει τάχιστα να εκλείψει. Το αντίδοτο προς επίτευξη μιας πνευματικής υγείας και ισορροπίας εγγυάται καλύτερα το σώφρων ήθος  του αρχαιοελληνικού «Συν Αθηνά και χείρα κίνει» ή του χριστιανικού «Άγιε μου Γιώργη βόηθα με, κούνα και συ το χέρι σου». Ο περιορισμός λοιπόν της θρησκείας σε λογικά πλαίσια και ο σεβασμός του διαφορετικού θρησκευτικού φρονήματος, εφόσον αυτό δεν βλάπτει την εθνική συνοχή, δεν είναι κάτι το ακατόρθωτο.

Απαραίτητος είναι επίσης και ο άμεσος απεγκλωβισμός της σκέψης από κάθε ιδεολογικό δόγμα αλλά και κομματικό στρατόπεδο. Σε ιδεολογικό επίπεδο, τόσο η μαρξιστική αριστερά όσο και η νεο-φιλελεύθερη δεξιά ευαγγελίζονται την δύναμη των οικονομικών αυτοματισμών σαν συνθήκη ικανή από μόνη της να επιλύσει το εθνικό μας πρόβλημα. Αμφότερες οι πλευρές, σκανδαλωδώς παραγνωρίζουν την διαφορά πολιτισμικών αξιών και κουλτούρας Ελλήνων και Τούρκων της Κύπρου, αλλά πολύ περισσότερο αγνοούν την σημασία της ιστορικής μνήμης και των βιωμάτων που κουβαλά στην ψυχή του ο Κυπριακός Ελληνισμός, γεγονός που καθιστά ανέφικτη μια ομοσπονδιακή πολιτειακή συμβίωση.

Σε κομματικό επίπεδο, κανένα υφιστάμενο πολιτικό κόμμα με την ιδεολογία που πρεσβεύει δεν είναι σε θέση να απελευθερώσει την κοινωνία από τα νοητικά δεσμά  που την κρατούν ναρκωμένη, ενώ η δημιουργία κομματικών στρατών και ο ιδεολογικός προσηλυτισμός ατόμων νεαρής ηλικίας αποτελεί κύριο γνώρισμα  ολοκληρωτικών καθεστώτων, των οποίων την τύχη έκρινε η ιστορία. Επιπλέον, μια θρησκευτική ηθικιστική κατήχηση είναι στον ίδιο βαθμό ανελεύθερη πρακτική με μια κομματική ιδεολογική κατήχηση ειδικά όταν αυτή γίνεται αντικείμενο ψηφοθηρικής εξαργύρωσης. Η προσφυγή στον αναρχισμό ή τον προοδευτικό, πλέον, εθνομηδενισμό από την μια και τον ακραίο συντηρητισμό ή τον σκοταδισμό περιθωριακών ομάδων από την άλλη, είναι εύκολες λύσεις που επίσης όμως αδρανοποιούν την παραγωγική σκέψη. Ο Παναγιώτης Κονδύλης σε μια εύστοχη  τοποθέτηση επί του θέματος στο έργο του «Η κριτική της μεταφυσικής στην νεώτερη σκέψη», σημειώνει:

 «Η αποκοπή μου από τη μαρξιστική εσχατολογία δεν γέννησε μέσα μου την επιθετική ψυχολογία του αποστάτη, ο οποίος δαιμονολογεί γιατί δεν θέλει πια να εξηγήσει, αλλά να δικαιωθεί. Απεναντίας, αισθάνθηκα εξ αρχής ότι οι εμπειρίες μου, οι θεωρητικές και οι πρακτικές, ήσαν μιά θαυμάσια πρώτη ύλη για να στηρίξω σ’ αυτές μιά σοβαρή προσπάθεια κατανόησης του κοινωνικού κόσμου. Δεν υποκατέστησα, λοιπόν, την ηρωίνη του μαρξισμού με την ηρωίνη του φιλελευθερισμού, του ηθικισμού ή του χριστιανισμού, όπως έκαναν πλείστοι όσοι• όταν έκοψα τα ναρκωτικά, τα έκοψα ριζικά και τελειωτικά».

Σήμερα, αρκετοί οι οποίοι πάσχουν από ιδεολογική εξάρτηση και σύνδρομα ραγιαδισμού, έχουν πειστεί ότι η Τουρκία είναι ο σημαντικότερος παίκτης στην ευρύτερη περιοχή στου οποίου την ισχύ και όρεξη οφείλουμε να υποταχθούμε αφού το δικό μας εθνικό εκτόπισμα, λένε, είναι αμελητέο. Είναι οι ίδιοι που  εκφοβίζουν  περί δήθεν αδιέξοδου που έχει επέλθει στο Κυπριακό, κινδυνολογούν για δυσμενείς συνέπειες, φλερτάροντας ακόμη και με την ιδέα της διχοτόμησης. Η πάθηση αυτή έχει και λόγο έχει και εξήγηση.

Ο πόλεμος, έλεγε ο Κλαούζεβιτς, μοιάζει με χαμαιλέοντα. Με την φράση του αυτή, ο μεγάλος Πρώσος στρατιωτικός και συγγραφέας θέλησε να ερμηνεύσει την μεταμόρφωση αλλά και προσαρμογή που υφίσταται η ίδια η φύση του πολέμου ανάλογα με τον χώρο και τον χρόνο που αυτός εκδηλώνεται. Η μεταμόρφωση αυτή οφείλεται κυρίως στην πρόοδο των στρατιωτικών εξοπλισμών αλλά και στις μεταβαλλόμενες πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές συνθήκες όπου επιβάλλουν κάθε φορά μια διαφορετική πολεμολογική προσέγγιση των εκάστοτε στρατιωτικών επιχειρήσεων. Μια από τις αρχαιότερες μορφές πολέμου, η οποία ωστόσο στις μέρες μας έχει πάρει τρομακτικές διαστάσεις, είναι αυτή των ψυχολογικών επιχειρήσεων. Εμπροσθοφυλακή αυτών των επιχειρήσεων αποτελεί σήμερα η κατά πολλούς τέταρτη εξουσία, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης με συνιστώσες τους τα διάφορα κοινωνικά δίκτυα και με το θέατρο πολέμου να μεταφέρεται πλέον στα χαρακώματα του μυαλού μας.

Η οικονομική κρίση, σε συνδιασμό με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και την ανακάλυψη υδρογονανθράκων εντός της Κυπριακής ΑΟΖ, πυροδότησαν  μια διευρυμένης κλίμακας ψυχολογική επιχείρηση τόσο από εγχώρια όσο και από ξένα ΜΜΕ. Ο βομβαρδισμός πληροφοριών και ο καταιγισμός από έκτακτα ρεπορτάζ, συνεντεύξεις ‘ειδικών’, αποκαλυπτικά άρθρα εφημερίδων, δελτία τύπου, απειλητικές ανακοινώσεις στρατιωτικών επιτελείων και εκδόσεις NAVTEX είχε ως αποτέλεσμα την άμβλυνση αρκετών νοητικών αντιστάσεων. Χαρακτηριστικά θύματα του επικοινωνιακού αυτού πολέμου, είναι οι περιπτώσεις ατόμων που επιχειρώντας να αποκρύψουν τα φοβικά τους σύνδρομα, ενδύονται τον μανδύα της σοβαροφάνειας, του ρεαλισμού και της υπευθυνότητας καλώντας άπαντες σε λύση συμβιβασμού προς κατευνασμό της Τουρκίας.

Ωστόσο, μια αντικειμενική προσέγγιση των δεδομένων από οποιονδήποτε κατέχει στοιχειώδεις γνώσεις στρατηγικής, αναγνωρίζει ότι στην τελική αυτό που έχει βαρύνουσα σημασία είναι οι πράξεις και όχι αυτά που ανακοινώνονται στα ΜΜΕ ότι θα γίνουν. Επομένως, η εκκολαπτόμενη νεο-κυπριακή ακαδημαϊκή μας διανόηση η οποία έμμεσα στηρίζει την συνθηκολόγηση νομιμοποιώντας έτσι την εισβολή και την κατοχή, επιστημονικά θεμιτό θα ήταν να εξηγήσει γιατί η Τουρκία έχει την ανάγκη να ανακοινώνει τις προθέσεις της και απλά δεν τις υλοποιεί αφού έχει την ισχύ να τις επιβάλλει; Δεν εντοπίζουν εδώ, άραγε, κάτι το οξύμωρο βάση της θεωρίας του πολιτικού ρεαλισμού την οποία και τόσο συχνά καπηλεύονται;

Στην πραγματικότητα, εξετάζοντας κανείς στρατηγικά την διαχρονική εξέλιξη του Κυπριακού ζητήματος από το 1974 και μετά, πέραν των όποιων λανθασμένων χειρισμών έγιναν κατά καιρούς σε τακτικό επίπεδο, θα μπορούσε να ξεχωρίσει τρία κομβικά σημεία τα οποία αλλάζουν πλήρως την αντίληψη της αποπροσανατολισμένης κυρίαρχης άποψης όπως αυτή προβάλλεται:

  • Την απόρριψη του ομοσπονδιακού Σχεδίου Ανάν το 2004.
  • Την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την μετατροπή του Κυπριακού ουσιαστικά σε Ευρωπαϊκό (2004).
  • Την οριοθέτηση της κυπριακής ΑΟΖ με Αίγυπτο (2003), Λίβανο (2007) και Ισραήλ (2010), γεγονός που ανοίγει πλέον την προοπτική σύναψης νέων συμμαχιών, επιτρέποντας την δημιουργία προϋποθέσεων μετατροπής της Κυπριακής Δημοκρατίας σε σημαντικό περιφερειακό ενεργειακό παίκτη.

Εν συντομία, τα δεδομένα έχουν ως εξής. Σε ενεργειακό επίπεδο, το Barbaros αφού πραγματοποίησε ανούσιες έρευνες, βρίσκεται ελλιμενισμένο στο κατεχόμενο Λιμάνι της Αμμοχώστου, οι εξορύξεις συνεχίζονται ακόμη κανονικά,  η TOTAL  παραμένει παρά τους εγκληματικούς πολιτικούς χειρισμούς και την χαιρέκακη στάση αρκετών δημοσιογράφων που βιάστηκαν να την διώξουν, ενώ η πιθανή πλέον εμπλοκή και ρωσικών εταιρειών στον επόμενο γύρο αδειοδότησης, δημιουργεί καινούργιες γεωπολιτικές προοπτικές. Σε ακαδημαϊκό και επιστημονικό επίπεδο, το υπάρχων ανθρώπινο δυναμικό είναι ασφαλώς πιο καταρτισμένο, ενώ ο μέσος όρος των πολιτών είναι πολύ πιο μορφωμένος εν συγκρίσει με τα δεδομένα των προηγούμενων δεκαετιών.   Σε στρατιωτικό επίπεδο η Εθνική Φρουρά, στελέχη και οπλίτες, είναι σαφώς σε πιο αξιόμαχο επίπεδο παρά το 1974, αν και υπάρχουν ακόμη αρκετά περιθώρια ποιοτικής αναβάθμισης. Τέλος, όσον αφορά την οικονομία, όπως πρόσφατα έγινε επώδυνα αντιληπτό, αυτή είναι ευμετάβλητη. Συνεπώς, εφόσον τα επόμενα χρόνια υπάρξει ανάκαμψη μετά και την αξιοποίηση του φυσικού αερίου, μια αναβαθμισμένη οικονομική ισχύς μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο στρατηγικό εργαλείο διαπραγμάτευσης.

Ο δρόμος λοιπόν για απελευθέρωση των κατεχόμενων εδαφών περνά πρώτα μέσα από την προσωπική πνευματική ελευθερία. Υπάρχει άμεση ανάγκη επαναξιολόγησης των στρατηγικών μας στόχων, μακριά από ακραίες θρησκευτικές, ιδεολογικές και πολιτικές αγκυλώσεις.  Τα ΜΜΕ από τη πλευρά τους αποτελούν όντως ένα όπλο μαλακής ισχύος, το οποίο έχει την δύναμη να αλλοτριώσει και να καταλάβει αναίμακτα την συνείδηση ενός ολόκληρου λαού. Αυτό που απαιτείται είναι αντίσταση στην υπερπληροφόρηση και την παραπληροφόρηση αλλά και η ορθολογική ανάλυση των δεδομένων. Η ευθύνη της πνευματικής αυτής οχύρωσης βαραίνει πρώτα απ’ όλα τους ώμους των Δασκάλων, των Ποιητών, των Μουσικών, των Ζωγράφων, των Αρχιτεκτόνων και όλους όσους αποτελούν με απλά λόγια τους ευγενείς γλύπτες του πνεύματος. Αυτοί θα προετοιμάσουν την «Μαγιά της Λευτεριάς» που έλεγε ο Μακρυγιάννης σε άλλους χρόνους, πολύ πιο δύσκολους από σήμερα.