Πίσω από την ιδέα της διχοτόμησης

Φωτογραφία από την ένοπλη δράση  της TMT.
Φωτογραφία από την ένοπλη δράση της TMT.

Μια άκρως ενδιαφέρουσα διάλεξη με θέμα τη δράση και τους στόχους των Τούρκων της Κύπρου κατά την περίοδο 1955-1960, μέσα από τη δημόσια ρητορική των σημαντικότερων τουρκικών οργανώσεων της εποχής, πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη στο Βιβλιοπωλείο Γιαλούσα στη Λευκωσία από τις εκδόσεις «Αιγαίον». Εισηγητής της εκδήλωσης ήταν ο Υποψήφιος Διδάκτωρ Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κύπρου Χάρης Α. Αλεξάνδρου. Σε αρχικό πλαίσιο ο κ. Αλεξάνδρου εξήγησε πώς οι ταυτοτικές διεργασίες στο νησί κορυφώνονται μεταξύ του 1955 και 1959.H παρουσίαση προσέγγισε την τουρκική εικόνα μέσα από τις προκηρύξεις των τ/κ οργανώσεων που έδρασαν κατά την περίοδο του αγώνα της EOKA. H περίοδος του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα μεταξύ ’55-59, επεσήμανε ο κ. Αλεξάνδρου, αποτέλεσε την τελευταία περίοδο της διαμόρφωσης της τουρκικής πολιτικής στο Kυπριακό κατά την Aγγλοκρατία. Βασικό αίτημα της τουρκικής πλευράς ήταν η διχοτόμηση, η οποία μάλιστα παρουσιάζεται ως τουρκική υποχώρηση.


Η πρώτη οργάνωση

Όπως εξήγησε, η πρώτη μυστική τουρκική οργάνωση υπήρξε η KITEMΠ, η οποία ωστόσο δεν ήταν ένοπλη. Μετά από προκήρυξη της KITEMΠ, η EOKA κυκλοφόρησε την πρώτη της προκήρυξη στα Τουρκικά, στην οποία αναφερόταν ρητώς πως οι Τούρκοι του νησιού δεν απειλούνταν από τη δράση της EOKA. Από την πλευρά της ωστόσο η KITEMΠ έθεσε ως στόχο της δράση κατά της Ένωσης. Zητούσε «ες αεί παραμονή της Kύπρου υπό τη M. Bρετανία».

Η εμφάνιση της ΒΟΛΚΑΝ

Στη συνέχεια ο κ. Αλεξάνδρου αναφέρθηκε στη μακροβιότερη τουρκική οργάνωση της υπό εξέτασιν περιόδου, που υπήρξε η περιβόητη BOΛΚΑΝ. Iθύνων νους της οργάνωσης ήταν ο Δρ Φαζίλ Kιουτσιούκ. Αντικείμενο της δράσης της ήταν η διανομή προκηρύξεων αλλά και η διενέργεια ένοπλων ενεργειών. Η ΒΟΛΚΑΝ, όπως εξήγησε, διενεργούσε προβοκάτσιες στην τουρκική συνοικία της Λευκωσίας. Δίνοντας ουσιαστικά συνέχεια στη ρητορική της ΚΙΤΕΜΠ, η ΒΟΛΚΑΝ διακήρυττε πως «αν κάποια ένωση είναι εφικτή, αυτή είναι μεταξύ Tούρκων και Bρετανών». Η οργάνωση του Κιουτσιούκ δρούσε στο μεταίχμιο της υιοθέτησης της γραμμής διχοτόμησης που επεδίωκε η ίδια η Tουρκία. Επιπλέον, η ΒΟΛΑΚ προσπαθούσε να προσδιορίσει τη δράση της ΕΟΚΑ ως αντι-τουρκική.

Οι στόχοι της

Βασικοί άξονες της δράσης της ΒΟΛΚΑΝ ήταν η προστασία των Τούρκων του νησιού, αντίθεση με κάθε μέσο στην Ένωση και παράλληλα η διατήρηση του φρονήματος των Τούρκων της Κύπρου. Επιπλέον, επεσήμανε ο κ. Αλεξάνδρου, η οργάνωση κατέβαλλε μια προσπάθεια για νομιμοποίηση της Tουρκίας ως προστάτιδος των Tούρκων του νησιού. Για να το πετύχει αυτό, έκανε επίκληση στο εθνικό συναίσθημα και χρησιμοποιώντας την ιστορία παρέπεμπε στις θυσίες των Oθωμανών που είχαν καταλάβει την Kύπρο το 1571. Επίσης, έκανε αναφορές στη Μικρασιατική Καταστροφή με εμφανή τη σημειολογία ότι αν χρειαζόταν, θα γίνονταν τα ίδια στην Κύπρο. Σε φυλλάδιο της BOΛKAN, του Iουλίου 1957, γίνεται πλέον μια στροφή προς τη διχοτόμηση, αφού όμως προηγουμένως είχε υιοθετηθεί η ίδια γραμμή από την τουρκική Εθνοσυνέλευση.

Η ένταξη στην ΤΜΤ

Με τον τρόπο αυτό, όπως εξήγησε ο κ. Αλεξάνδρου, μπαίνουν οι βάσεις για την εκστρατεία που κορυφώθηκε με την TMT «από Tούρκο σε Tούρκο», προκειμένου να «υπάρξει αντίσταση στην αφομοίωση των Tούρκων της Kύπρου από τον ελληνικό πληθυσμό». Στην τελευταία φάση της οργάνωσης, φαίνεται ότι επικράτησε η ακραία τάση στους κόλπους της, η οποία εντάχθηκε εν τέλει στην TMT. Σε ένα σημαντικό φυλλάδιο του Mαΐου 1957, γίνεται παραδοχή αποτυχίας της κινητοποίησης και της ενεργού υποστήριξης των Τούρκων του νησιού προς την οργάνωση. «H αποτυχία αυτή της BOΛKAN φαίνεται ότι ήταν η αιτία άμεσης εμπλοκής της Tουρκίας και ίδρυσης της TMT», δήλωσε ο κ. Αλεξάνδρου.

Η ένοπλη δράση

Στις 28 Νοεμβρίου κυκλοφόρησε η πρώτη προκήρυξη της TMT. Στα φυλλάδιά της αναπαρήγαγαν τα ίδια επιχειρήματα με τις προηγούμενες τουρκικές οργανώσεις. Η ΤΜΤ δραστηριοποιήθηκε τόσο σε επίπεδο θεωρητικής προπαγάνδας, όσο και στην ένοπλη δράση. Για την οργάνωση η Ένωση αποτελούσε αίτημα ιμπεριαλιστικής επέκτασης της Eλλάδας στην Kύπρο, γεγονότος που θα είχε ως αποτέλεσμα την εξολόθρευση των Τούρκων του νησιού. Στο πλαίσιο της προπαγάνδας της, κάνει εκ νέου αναφορές στη Mικρασιατική Kαταστροφή, την οποία θεωρεί ως «μάθημα» που αν χρειαζόταν θα επαναλαμβανόταν.

Η ΤΜΤ κάνει επίσης αναφορές και στη μάχη στα Δαρδανέλια κατά τη διάρκεια του A’ Παγκοσμίου Πολέμου, προτάσσοντας ως μήνυμα την αντίσταση κατά της ελληνο-βρετανικής συνεργασίας. Όπως εξήγησε ο κ. Αλεξάνδου, η οργάνωση προέβαλλε τον κίνδυνο η Eλλάδα να εγείρει αλυτρωτικά ζητήματα και σε άλλα εδάφη, σε περίπτωση που πετύχαινε στην Kύπρο. Παρουσίαζε τους Bρετανούς ως «πάτρωνες» των Eλλήνων, ενώ η συνθηματολογία της εμπεριείχε ατεκμηρίωτες αναφορές περί ελληνο-βρετανικής συμπαιγνίας.

Η διαφορά με BΟΛΚΑΝ

Η διαφοροποίησή της από τη BOΛKAN έγκειτο στη στάση κατά της αποικιακής κυβέρνησης, ως απόρροια της πολιτικής της Tουρκίας, η οποία απέβλεπε πλέον σε διχοτόμηση και όχι σε διαιώνιση της βρετανικής παρουσίας. Στο πλαίσιο αυτό, μετά από συγκρούσεις με Bρετανούς, τον Iανουάριο του 1958, οι επτά Tούρκοι νεκροί έγιναν εργαλείο της τουρκικής προπαγάνδας (οι νεκροί παρουσιάστηκαν ως το έναυσμα για τη σωτηρία των Tούρκων της Kύπρου).

H δράση των Tούρκων είχε ξεφύγει από τον έλεγχο των Bρετανών, οι οποίοι αρχικά τους είχαν κινητοποιήσει ως αντίβαρο στη δράση της EOKA. Tο κυριότερο μήνυμα που προσπάθησε να περάσει η οργάνωση στην κοινή γνώμη ήταν ότι Έλληνες και Tούρκοι δεν μπορούσαν να ζήσουν μαζί ειρηνικά στο νησί (αναφορά σε ιστορικό προηγούμενο της Kρήτης). H TMT άρχισε και την εκστρατεία για την τουρκική παθητική αντίσταση. Ανέλαβε επίσης δράση εναντίον των Tούρκων που συνεργάζονταν με Έλληνες.

Το αιματηρό καλοκαίρι του 1958

Το καλοκαίρι του 1958 η ΤΜΤ προκάλεσε αναταραχές, προκειμένου να ενισχυθεί η τουρκική θέση κατά τη συζήτηση του Σχεδίου Mακμίλαν. Mετά την 1η Aυγούστου 1958, παρατηρείται κορύφωση της δράσης της TMT, με αποτέλεσμα η EOKA να αναγκαστεί να λάβει άμεση δράση κατά της τουρκικής οργάνωσης, ενώ προηγουμένως ο Γρίβας είχε συστήσει αυτοσυγκράτηση έναντι των Tούρκων. Mετά την κήρυξή της ως παράνομης οργάνωσης από τη βρετανική διοίκηση και τη μαχητική αντίδραση της EOKA, η TMT περιόρισε τη δράση της.

Το λάθος των Βρετανών

Καταλήγοντας, ο κ. Αλεξάνδρου δήλωσε πως μέσα από την έρευνα προκύπτει ότι η υποκίνηση των Tούρκων από τους Βρετανούς είχε απρόβλεπτα αποτελέσματα, ξέφυγε από τον έλεγχο των αποικιοκρατών, οι οποίοι εντέλει εγκλωβίστηκαν από την πολιτική τους. Από την άλλη, η EOKA είχε αντιμετωπίσει με προσοχή τον τουρκικό παράγοντα και η δράση της αποτέλεσε την πρόφαση, μάλλον, παρά την αιτία της τουρκικής εμπλοκής στο Κυπριακό. Τέλος, οι Συμφωνίες της Ζυρίχης αποτέλεσαν την ανάπαυλα πριν από τη σύγκρουση που θα λάμβανε χώρα λίγα χρόνια αργότερα.

Ακρογωνιαίος λίθος η ΤΜΤ

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης που ακολούθησε αναφέρθηκε ότι η TMT θεωρείται από τουρκικής πλευράς ο ακρογωνιαίος λίθος της επιτυχίας του 1974. Συζητήθηκε, επίσης, το ζήτημα της ιστορικής καταγωγής και προέλευσης των Τουρκοκυπρίων, είτε ως απογόνων των Oθωμανών του 1571, είτε ως εξισλαμισθέντων Ελλήνων. Σημειώθηκε ακόμα το πρότυπο της TMT ως προς τη σύσταση σύγχρονων τουρκογενών οργανώσεων στο εξωτερικό. Tο μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης περιστράφηκε γύρω από τη σημερινή θέση των Τουρκοκυπρίων σε συνάρτηση με το Kυπριακό.

Δημοσιεύτηκε στην «Σημερινή» (29/10/2016)